<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0531"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 531 般若心经略疏显正记</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 531 般若心经略疏显正记</title> <author>唐 法藏疏 宋 仲希说</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>3卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">531</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经略疏显正记</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB04590"> <charName>CBETA CHARACTER CB04590</charName> <mapping cb:dec="987630" type="PUA">U+F11EE</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7F64</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/弟]</value></charProp></char> <char xml:id="CB06528"> <charName>CBETA CHARACTER CB06528</charName> <mapping cb:dec="989568" type="PUA">U+F1980</mapping> <mapping type="unicode">U+25A75</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>竮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[立*幷]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:05"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0745c" n="0745c"/> <lb ed="X" n="0745c01"/> <cb:docNumber>No. 531</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0745c02"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0745004" n="0745004"/>般若波罗蜜多心经略疏显正记卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0745c03"/><cb:div> <lb ed="X" n="0745c04"/><lb ed="R041" n="0679a01"/><p xml:id="pX26p0745c0401">般若心经疏显正记<note place="inline">幷序</note></p> <lb ed="X" n="0745c05"/><lb ed="R041" n="0679a02"/><byline cb:type="author">缙雲沙门释 仲希 述</byline> <lb ed="X" n="0745c06"/><lb ed="R041" n="0679a03"/><p xml:id="pX26p0745c0601">余尝辄以贤首大师般若心经疏註于经文之下 <lb ed="X" n="0745c07"/><lb ed="R041" n="0679a04"/>兼治科文又述记一卷释之目曰显正文华无取 <lb ed="X" n="0745c08"/><lb ed="R041" n="0679a05"/>盖逃学者忽忘之患岂敢呈诸先觉云尔时皇宋 <lb ed="X" n="0745c09"/><lb ed="R041" n="0679a06"/>庆历四年岁次甲申季冬月朔日序。</p> <lb ed="X" n="0745c10"/><lb ed="R041" n="0679a07"/> <lb ed="X" n="0745c11"/><lb ed="R041" n="0679a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0745c1101">般若波罗蜜多心经略疏<note place="inline">幷序</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0745c12"/><lb ed="R041" n="0679a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0745c1201">释疏分二初题目二初经疏总题十字之题能所 <lb ed="X" n="0745c13"/><lb ed="R041" n="0679a10"/>三重略疏二字为能解馀为所解经字为能诠上 <lb ed="X" n="0745c14"/><lb ed="R041" n="0679a11"/>皆所诠心字为能喩上皆所喩今总取一经之题 <lb ed="X" n="0745c15"/><lb ed="R041" n="0679a12"/>为疏之别名疏即通名也般若心经之疏依主受 <lb ed="X" n="0745c16"/><lb ed="R041" n="0679a13"/>称般若等八字如下开题处释言略疏者以此疏 <lb ed="X" n="0745c17"/><lb ed="R041" n="0679a14"/>但释经文大旨更不委明三科境智等诸法名体 <lb ed="X" n="0745c18"/><lb ed="R041" n="0679a15"/>故云略也又简非解廣部但释略本亦名略也疏 <lb ed="X" n="0745c19"/><lb ed="R041" n="0679a16"/>者疏也决也疏通经文抉择義趣故曰疏也幷序 <lb ed="X" n="0745c20"/><lb ed="R041" n="0679a17"/>者以显此疏兼有一序也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0745c21"/><lb ed="R041" n="0679a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0745c2101">翻经沙门 法藏 述。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0745c22"/><lb ed="R041" n="0679b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0745c2201">二述疏人号翻经等者以疏主曾预译场备翻经 <lb ed="X" n="0745c23"/><lb ed="R041" n="0679b02"/>论今从勝从略故但云翻经也沙门者即释子之 <lb ed="X" n="0745c24"/><lb ed="R041" n="0679b03"/>通号梵语沙门此云勤息谓能勤修戒定慧息灭 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0746a" n="0746a"/> <lb ed="X" n="0746a01"/><lb ed="R041" n="0679b04"/>惑业苦者故通号为沙门即生善灭恶之称也法 <lb ed="X" n="0746a02"/><lb ed="R041" n="0679b05"/>藏者即疏主之名讳本康国人姓康氏平居西太 <lb ed="X" n="0746a03"/><lb ed="R041" n="0679b06"/>原寺花严第三祖立五种教以判<persName>如来</persName>一代圣言 <lb ed="X" n="0746a04"/><lb ed="R041" n="0679b07"/>理无不尽後人制譔罔敢不遵廣有著述今现流 <lb ed="X" n="0746a05"/><lb ed="R041" n="0679b08"/>行声震一时道光千古敕<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a0501" n="0746a0501"/><anchor xml:id="beg0746a0501" n="0746a0501"/>谥<anchor xml:id="end0746a0501"/>贤首大师具如别传 <lb ed="X" n="0746a06"/><lb ed="R041" n="0679b09"/>述者明非制作亦是谦辞也故论语云述而不作 <lb ed="X" n="0746a07"/><lb ed="R041" n="0679b10"/>信而好古等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746a08"/><lb ed="R041" n="0679b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0746a0801">夫以真源素笵冲漠隔于筌<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a0801" n="0746a0801"/><anchor xml:id="beg0746a0801" n="0746a0801"/><g ref="#CB04590">罤</g><anchor xml:id="end0746a0801"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746a09"/><lb ed="R041" n="0679b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0746a0901">二疏文三初总叙大旨二初廣叙经文然般若有 <lb ed="X" n="0746a10"/><lb ed="R041" n="0679b13"/>三一实相即所观之理体二观照即能观之智用 <lb ed="X" n="0746a11"/><lb ed="R041" n="0679b14"/>三文字即诠二之教今具叙者以下疏文总用此 <lb ed="X" n="0746a12"/><lb ed="R041" n="0679b15"/>三为宗趣故文二初叙所诠四初境智離言诠然 <lb ed="X" n="0746a13"/><lb ed="R041" n="0679b16"/>此境智文中各有四義一正指体二歎体德三显 <lb ed="X" n="0746a14"/><lb ed="R041" n="0679b17"/>体量四示体離过入文即见文二初明理境夫者 <lb ed="X" n="0746a15"/><lb ed="R041" n="0679b18"/>发语之端以由也真源二字即正指实相般若为 <lb ed="X" n="0746a16"/><lb ed="R041" n="0680a01"/>所观理体也真谓真实源即是喩由此实相本非 <lb ed="X" n="0746a17"/><lb ed="R041" n="0680a02"/>伪妄故曰真下经云是故空中无色无受想等有 <lb ed="X" n="0746a18"/><lb ed="R041" n="0680a03"/>随缘義喩之水源能分万派下经又云空即是色 <lb ed="X" n="0746a19"/><lb ed="R041" n="0680a04"/>也素笵者谓此理体惑不能染故曰素素洁也轨 <lb ed="X" n="0746a20"/><lb ed="R041" n="0680a05"/>生物解任持自性故曰笵笵法也法以轨持为義 <lb ed="X" n="0746a21"/><lb ed="R041" n="0680a06"/>故此歎理体之德也冲漠者冲深也漠谓沙漠谓 <lb ed="X" n="0746a22"/><lb ed="R041" n="0680a07"/>此理体竖穷三世故曰冲圆觉疏云过去无始未 <lb ed="X" n="0746a23"/><lb ed="R041" n="0680a08"/>来无终横遍十方喩之沙漠廣无边故圆觉疏又 <lb ed="X" n="0746a24"/><lb ed="R041" n="0680a09"/>云十方穷之无有涯畔此显理体之量也下示理 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0746b" n="0746b"/> <lb ed="X" n="0746b01"/><lb ed="R041" n="0680a10"/>体離过故曰隔于筌<g ref="#CB04590">罤</g>也隔犹绝也筌能捕鱼<g ref="#CB04590">罤</g> <lb ed="X" n="0746b02"/><lb ed="R041" n="0680a11"/>能网兔故周易云得兔忘<g ref="#CB04590">罤</g>得鱼忘筌今借筌<g ref="#CB04590">罤</g> <lb ed="X" n="0746b03"/><lb ed="R041" n="0680a12"/>喩言教鱼兔喩理境见真理者须忘言教犹得鱼 <lb ed="X" n="0746b04"/><lb ed="R041" n="0680a13"/>兔者须忘筌<g ref="#CB04590">罤</g>也夫真理虽假文字诠显且真理 <lb ed="X" n="0746b05"/><lb ed="R041" n="0680a14"/>之体本非文字<persName>佛</persName>顶经云妙性圆明離诸名相般 <lb ed="X" n="0746b06"/><lb ed="R041" n="0680a15"/>若经云总持非文字文字显总持既体绝文字故 <lb ed="X" n="0746b07"/><lb ed="R041" n="0680a16"/>云隔于筌<g ref="#CB04590">罤</g>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746b08"/><lb ed="R041" n="0680a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0746b0801">妙觉玄猷奥赜超于言象。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746b09"/><lb ed="R041" n="0680a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0746b0901">妙觉下二显观智妙觉二字正指观照般若为能 <lb ed="X" n="0746b10"/><lb ed="R041" n="0680b01"/>观智体也妙名于不可思议觉即是照以此智体 <lb ed="X" n="0746b11"/><lb ed="R041" n="0680b02"/>言思罔及故曰妙下经云行深般若等灵明鉴照 <lb ed="X" n="0746b12"/><lb ed="R041" n="0680b03"/>故曰觉下文云般若以神鉴为体等玄猷者玄即 <lb ed="X" n="0746b13"/><lb ed="R041" n="0680b04"/>幽玄猷道也即总指此智之体是幽玄至极之道 <lb ed="X" n="0746b14"/><lb ed="R041" n="0680b05"/>也然道有二義一为因義无量果德非智不证故 <lb ed="X" n="0746b15"/><lb ed="R041" n="0680b06"/>二能通義始自凡夫皆由此智到极果故即总名 <lb ed="X" n="0746b16"/><lb ed="R041" n="0680b07"/>猷也此歎智体之德也奥赜者即竖深之義显非 <lb ed="X" n="0746b17"/><lb ed="R041" n="0680b08"/>权小之浅智故云奥赜大论云智渡大海唯<persName>佛</persName>穷 <lb ed="X" n="0746b18"/><lb ed="R041" n="0680b09"/>底下文云行深般若称之奥赜不亦宜乎以竖该 <lb ed="X" n="0746b19"/><lb ed="R041" n="0680b10"/>横故但标奥赜此显智体之量也刊定记说慧能 <lb ed="X" n="0746b20"/><lb ed="R041" n="0680b11"/>拣择故在因中智但决断唯居果上今慧即智未 <lb ed="X" n="0746b21"/><lb ed="R041" n="0680b12"/>可分张下示智体離过故云超于言象也言谓语 <lb ed="X" n="0746b22"/><lb ed="R041" n="0680b13"/>言象似也当其義也夫语言義相皆由分别今此 <lb ed="X" n="0746b23"/><lb ed="R041" n="0680b14"/>观智体非分别故超言象也周易又云得象忘言 <lb ed="X" n="0746b24"/><lb ed="R041" n="0680b15"/>得意忘象。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0746c" n="0746c"/> <lb ed="X" n="0746c01"/><lb ed="R041" n="0680b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0746c0101">虽真俗双泯二谛恒存。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746c02"/><lb ed="R041" n="0680b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0746c0201">虽真下二明境智体不二三初别明境智不二二 <lb ed="X" n="0746c03"/><lb ed="R041" n="0680b18"/>初明境不二然此所观实相之境非真非俗而真 <lb ed="X" n="0746c04"/><lb ed="R041" n="0681a01"/>而俗故得二谛即存即亡存亡不二也言真俗双 <lb ed="X" n="0746c05"/><lb ed="R041" n="0681a02"/>泯者泯亡也真即真谛一体无殊俗即俗谛万境 <lb ed="X" n="0746c06"/><lb ed="R041" n="0681a03"/>有异今明真即俗故真亡俗即真故俗亡既互夺 <lb ed="X" n="0746c07"/><lb ed="R041" n="0681a04"/>两亡名为双泯也二谛恒存者存在也俗即真故 <lb ed="X" n="0746c08"/><lb ed="R041" n="0681a05"/>真在真即俗故俗在既相亡互在故曰恒存恒常 <lb ed="X" n="0746c09"/><lb ed="R041" n="0681a06"/>也如上所明即显而隐故双泯即隐而显故恒存 <lb ed="X" n="0746c10"/><lb ed="R041" n="0681a07"/>隐显同时唯一实相般若为所观境岂不妙乎经 <lb ed="X" n="0746c11"/><lb ed="R041" n="0681a08"/>部顺機别明空尔故下文云照五蕴空又云诸法 <lb ed="X" n="0746c12"/><lb ed="R041" n="0681a09"/>空相大部之中咸言淸净等若论通意理乃常圆 <lb ed="X" n="0746c13"/><lb ed="R041" n="0681a10"/>下文云色即是空空即是色等由是疏主下文判 <lb ed="X" n="0746c14"/><lb ed="R041" n="0681a11"/>归实教摄者得意在兹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746c15"/><lb ed="R041" n="0681a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0746c1501">空有两亡一味常显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746c16"/><lb ed="R041" n="0681a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0746c1601">空有下二明智不二所观之境既存亡不二能观 <lb ed="X" n="0746c17"/><lb ed="R041" n="0681a14"/>之智亦隐显同时函盖之義可以为况言空有等 <lb ed="X" n="0746c18"/><lb ed="R041" n="0681a15"/>者空即照真是如理智有即照俗是如量智真境 <lb ed="X" n="0746c19"/><lb ed="R041" n="0681a16"/>无相智照名空俗境万差智观称有今以空即有 <lb ed="X" n="0746c20"/><lb ed="R041" n="0681a17"/>故空泯有即空故有泯故曰两亡亡泯也此智文 <lb ed="X" n="0746c21"/><lb ed="R041" n="0681a18"/>中但亡而不存者显在上文也一味等者此即总 <lb ed="X" n="0746c22"/><lb ed="R041" n="0681b01"/>结存亡不二唯一观照般若为能观之智体非生 <lb ed="X" n="0746c23"/><lb ed="R041" n="0681b02"/>灭故曰常显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0746c24"/><lb ed="R041" n="0681b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0746c2401">良以真空未尝不有即有以辨于空幻有未始不空 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0747a" n="0747a"/> <lb ed="X" n="0747a01"/><lb ed="R041" n="0681b04"/>即空以明于有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747a02"/><lb ed="R041" n="0681b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747a0201">良以真空下二通释不二所以或曰境智各二名 <lb ed="X" n="0747a03"/><lb ed="R041" n="0681b06"/>義悬殊云何此中俱言不二故今委释令知所以 <lb ed="X" n="0747a04"/><lb ed="R041" n="0681b07"/>也良以等者良实以由尝曾也意谓前说真俗不 <lb ed="X" n="0747a05"/><lb ed="R041" n="0681b08"/>二者实由真谛之空常自随缘成俗谛有未曾间 <lb ed="X" n="0747a06"/><lb ed="R041" n="0681b09"/>断故云未尝不有即有等者既全空成有反知有 <lb ed="X" n="0747a07"/><lb ed="R041" n="0681b10"/>即真空所以前说即俗是真故云即有以辨于空 <lb ed="X" n="0747a08"/><lb ed="R041" n="0681b11"/>也幻有等者始亦犹曾也俗谛之有从缘无性即 <lb ed="X" n="0747a09"/><lb ed="R041" n="0681b12"/>真谛空未曾有实故云未始不空即空等者既全 <lb ed="X" n="0747a10"/><lb ed="R041" n="0681b13"/>有是空反知空即幻有所以前说即真是俗故云 <lb ed="X" n="0747a11"/><lb ed="R041" n="0681b14"/>即空以明于有也所观之境既真俗不二唯一实 <lb ed="X" n="0747a12"/><lb ed="R041" n="0681b15"/>相能观之智岂可殊途准境思之无烦委释问向 <lb ed="X" n="0747a13"/><lb ed="R041" n="0681b16"/>明不二境智各辨今释所以何故不分答体即用 <lb ed="X" n="0747a14"/><lb ed="R041" n="0681b17"/>故理非智外用即体故離智无理体用不二犹珠 <lb ed="X" n="0747a15"/><lb ed="R041" n="0681b18"/>与光凡夫本具诸<persName>佛</persName>证得凡圣自异一心岂殊疏 <lb ed="X" n="0747a16"/><lb ed="R041" n="0682a01"/>今通释意在于此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747a17"/><lb ed="R041" n="0682a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0747a1701">有空有故不有空有空故不空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747a18"/><lb ed="R041" n="0682a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747a1801">有空下三约義通结不二言有空等者上俗谛之 <lb ed="X" n="0747a19"/><lb ed="R041" n="0682a04"/>幻有即空之有是体不异空故云不有此结上即 <lb ed="X" n="0747a20"/><lb ed="R041" n="0682a05"/>俗之真也空有等者上真谛之真空是即有之空 <lb ed="X" n="0747a21"/><lb ed="R041" n="0682a06"/>体不异有故云不空此结上即真之俗也所观既 <lb ed="X" n="0747a22"/><lb ed="R041" n="0682a07"/>然能观亦尔故通结也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747a23"/><lb ed="R041" n="0682a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0747a2301">不空之空空而不断不有之有有而不常四执既亡 <lb ed="X" n="0747a24"/><lb ed="R041" n="0682a09"/>百非斯遣。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0747b" n="0747b"/> <lb ed="X" n="0747b01"/><lb ed="R041" n="0682a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747b0101">不空下三遣情执然前境智体用虽别性明无殊 <lb ed="X" n="0747b02"/><lb ed="R041" n="0682a11"/>不断不常非空非有凡邪迷倒异计纷纭前虽具 <lb ed="X" n="0747b03"/><lb ed="R041" n="0682a12"/>明又恐难忘情执故今遣荡令见心源也言不空 <lb ed="X" n="0747b04"/><lb ed="R041" n="0682a13"/>等者显上真空是即有之空空若離有即是断空 <lb ed="X" n="0747b05"/><lb ed="R041" n="0682a14"/>今既不尔故云不断不有等者显上幻有是即空 <lb ed="X" n="0747b06"/><lb ed="R041" n="0682a15"/>之有有若异空即成常有今既不尔故云不常言 <lb ed="X" n="0747b07"/><lb ed="R041" n="0682a16"/>四执者空有断常但计一种故名四执又一异有 <lb ed="X" n="0747b08"/><lb ed="R041" n="0682a17"/>无各有四句谓一非一等如次所引随计其一亦 <lb ed="X" n="0747b09"/><lb ed="R041" n="0682a18"/>名四执言百非者起信记云此于一异有无等四 <lb ed="X" n="0747b10"/><lb ed="R041" n="0682b01"/>句上明之谓一非一亦一亦非一非一非非一为 <lb ed="X" n="0747b11"/><lb ed="R041" n="0682b02"/>一四句异等例此共成十六又过现未来各有十 <lb ed="X" n="0747b12"/><lb ed="R041" n="0682b03"/>六成四十八又<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b1201" n="0747b1201"/><anchor xml:id="beg0747b1201" n="0747b1201"/>已<anchor xml:id="end0747b1201"/>起未起各四十八幷根本四都 <lb ed="X" n="0747b13"/><lb ed="R041" n="0682b04"/>成百非也今疏意但不生分别寂尔亡怀情执自 <lb ed="X" n="0747b14"/><lb ed="R041" n="0682b05"/>除过非斯泯故云四执既亡百非斯遣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747b15"/><lb ed="R041" n="0682b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0747b1501">般若玄旨斯之谓欤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747b16"/><lb ed="R041" n="0682b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747b1601">般若下四结玄幽般若二字即正指此经亦傍该 <lb ed="X" n="0747b17"/><lb ed="R041" n="0682b08"/>廣部如上所叙一经所诠若境若智玄妙旨趣理 <lb ed="X" n="0747b18"/><lb ed="R041" n="0682b09"/>极于此故云斯之谓欤斯此欤语词也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747b19"/><lb ed="R041" n="0682b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0747b1901">若历事备陈则言过二十万颂若撮其枢要则理尽 <lb ed="X" n="0747b20"/><lb ed="R041" n="0682b11"/>一十四行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747b21"/><lb ed="R041" n="0682b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747b2101">若历下二叙能诠上叙所诠既当实相观照二种 <lb ed="X" n="0747b22"/><lb ed="R041" n="0682b13"/>般若今叙能诠即是文字般若也文三初示廣略 <lb ed="X" n="0747b23"/><lb ed="R041" n="0682b14"/>文若历等者显彼廣部也陈说也然般若廣部六 <lb ed="X" n="0747b24"/><lb ed="R041" n="0682b15"/>百卷文总开八部谓大品小品等其中所说始自 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0747c" n="0747c"/> <lb ed="X" n="0747c01"/><lb ed="R041" n="0682b16"/>色心终乎种智八十馀科今显其廣故云二十万 <lb ed="X" n="0747c02"/><lb ed="R041" n="0682b17"/>颂言颂者诸疏所说凡有四种一阿耨窣堵波颂 <lb ed="X" n="0747c03"/><lb ed="R041" n="0682b18"/>此不论长行与偈但数字满三十二即为一颂二 <lb ed="X" n="0747c04"/><lb ed="R041" n="0683a01"/>伽陀此云讽颂亦云直颂直以偈颂讽美法门故 <lb ed="X" n="0747c05"/><lb ed="R041" n="0683a02"/>三祇夜此云应颂应前长行颂故四集施颂积集 <lb ed="X" n="0747c06"/><lb ed="R041" n="0683a03"/>法義令诵持故今于四中即初是也若撮下显此 <lb ed="X" n="0747c07"/><lb ed="R041" n="0683a04"/>略本也撮取枢即门臼喩其要也以一总多曰要 <lb ed="X" n="0747c08"/><lb ed="R041" n="0683a05"/>理即義理意谓若具历事相备说法门诚如廣部 <lb ed="X" n="0747c09"/><lb ed="R041" n="0683a06"/>六百卷文若择其宏纲取其要義即此略本摄廣 <lb ed="X" n="0747c10"/><lb ed="R041" n="0683a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0747c1001" n="0747c1001"/><anchor xml:id="beg0747c1001" n="0747c1001"/>已<anchor xml:id="end0747c1001"/>周故云理尽一十四行古来经文皆以十七字 <lb ed="X" n="0747c11"/><lb ed="R041" n="0683a08"/>为一行故今经但有一十四行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747c12"/><lb ed="R041" n="0683a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0747c1201">是知诠真之教乍廣略而随缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747c13"/><lb ed="R041" n="0683a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747c1301">是知下二明廣略意二初廣略由機是知者指上 <lb ed="X" n="0747c14"/><lb ed="R041" n="0683a11"/>文词乍者权宜文称教诠真理故曰诠真之教意 <lb ed="X" n="0747c15"/><lb ed="R041" n="0683a12"/>谓前文所叙或廣或略者但由機有利钝使之然 <lb ed="X" n="0747c16"/><lb ed="R041" n="0683a13"/>矣利者宜闻略说则悟钝者宜闻廣说方解本非 <lb ed="X" n="0747c17"/><lb ed="R041" n="0683a14"/><persName>佛</persName>意故云乍也缘谓機缘即利钝者然今但约悟 <lb ed="X" n="0747c18"/><lb ed="R041" n="0683a15"/>解而分利钝若约闻持分利钝者義则反此非今 <lb ed="X" n="0747c19"/><lb ed="R041" n="0683a16"/>疏意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747c20"/><lb ed="R041" n="0683a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0747c2001">超言之宗性圆通而俱现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0747c21"/><lb ed="R041" n="0683a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0747c2101">超言下二理常不异宗主也所诠真理是一经之 <lb ed="X" n="0747c22"/><lb ed="R041" n="0683b01"/>主故名为宗離言说相故曰超言能诠之教虽有 <lb ed="X" n="0747c23"/><lb ed="R041" n="0683b02"/>廣略所诠之理则无增减本自圆融平等显现故 <lb ed="X" n="0747c24"/><lb ed="R041" n="0683b03"/>云性圆通等。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0748a" n="0748a"/> <lb ed="X" n="0748a01"/><lb ed="R041" n="0683b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748a0101">般若心经者实谓曜昏衢之高炬济苦海之迅航。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748a02"/><lb ed="R041" n="0683b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748a0201">般若下三歎功能勝二初正歎言实谓者即指定 <lb ed="X" n="0748a03"/><lb ed="R041" n="0683b06"/>之辞曜照也昏衢者衢谓衢路昏衢喩二障即生 <lb ed="X" n="0748a04"/><lb ed="R041" n="0683b07"/>死因次云苦海即生死果然三界有情常居苦趣 <lb ed="X" n="0748a05"/><lb ed="R041" n="0683b08"/>飘沉生死不证菩提者靡不皆由此也二障名体 <lb ed="X" n="0748a06"/><lb ed="R041" n="0683b09"/>廣有会释存乎别卷若略明者唯识论中一名烦 <lb ed="X" n="0748a07"/><lb ed="R041" n="0683b10"/>恼障体即根随二名所知障体即无明持业依主 <lb ed="X" n="0748a08"/><lb ed="R041" n="0683b11"/>具如别说所宗既异不须繁引金刚疏云烦恼障 <lb ed="X" n="0748a09"/><lb ed="R041" n="0683b12"/>障心心不解脱所知障障慧慧不解脱既是有情 <lb ed="X" n="0748a10"/><lb ed="R041" n="0683b13"/>生死根本又能障翳无生理智其犹昏暗衢路履 <lb ed="X" n="0748a11"/><lb ed="R041" n="0683b14"/>即顚坠莫诣前所故以为喩言高炬者即火炬高 <lb ed="X" n="0748a12"/><lb ed="R041" n="0683b15"/>炬喩般若也即意谓若能依此经文发深妙慧了 <lb ed="X" n="0748a13"/><lb ed="R041" n="0683b16"/>心本寂见法元空然後悲智兼修自他俱运泯乎 <lb ed="X" n="0748a14"/><lb ed="R041" n="0683b17"/>取捨亡矣顺违则二障潜祛三空可契亦犹火炬 <lb ed="X" n="0748a15"/><lb ed="R041" n="0683b18"/>高照昏衢顿明岂有前所而不速至哉故云实谓 <lb ed="X" n="0748a16"/><lb ed="R041" n="0684a01"/>曜昏衢之高炬也济苦等者济救迅疾航谓舟航 <lb ed="X" n="0748a17"/><lb ed="R041" n="0684a02"/>迅航亦喩般若也苦即分段变易二种生死由上 <lb ed="X" n="0748a18"/><lb ed="R041" n="0684a03"/>二障之所感故二死苦相无有边际喩之若海然 <lb ed="X" n="0748a19"/><lb ed="R041" n="0684a04"/>三界无定靡不皆苦众生不敏妄计为乐以智观 <lb ed="X" n="0748a20"/><lb ed="R041" n="0684a05"/>之何可乐耶故我大圣由悲愿力特演斯典济救 <lb ed="X" n="0748a21"/><lb ed="R041" n="0684a06"/>有情使即登般若之智航疾度竛<g ref="#CB06528">竮</g>之苦海故下 <lb ed="X" n="0748a22"/><lb ed="R041" n="0684a07"/>经云行深般若照五蕴空度一切苦等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748a23"/><lb ed="R041" n="0684a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748a2301">拯物导迷莫斯为最。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748a24"/><lb ed="R041" n="0684a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748a2401">拯物下二结歎拯接导引也物谓物機迷谓迷惑 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0748b" n="0748b"/> <lb ed="X" n="0748b01"/><lb ed="R041" n="0684a10"/>斯乃显此一经决能引导迷者拯接物機離二障 <lb ed="X" n="0748b02"/><lb ed="R041" n="0684a11"/>昏暗之衢践智慧坦明之道则涅槃高岸尙可即 <lb ed="X" n="0748b03"/><lb ed="R041" n="0684a12"/>登生死微波何疑不度寄语後学思而行之以前 <lb ed="X" n="0748b04"/><lb ed="R041" n="0684a13"/>正歎中云曜昏衢济苦海故今总结上義乃曰拯 <lb ed="X" n="0748b05"/><lb ed="R041" n="0684a14"/>物导迷莫斯为最也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748b06"/><lb ed="R041" n="0684a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748b0601">然则般若以神鉴为体波罗蜜多以到彼岸为功心 <lb ed="X" n="0748b07"/><lb ed="R041" n="0684a16"/>显要妙所归经乃贯穿言教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748b08"/><lb ed="R041" n="0684a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748b0801">然则下二略叙经题二初正叙般若等者般若此 <lb ed="X" n="0748b09"/><lb ed="R041" n="0684a18"/>云智慧神名不测鉴谓鉴照体即性也意显此智 <lb ed="X" n="0748b10"/><lb ed="R041" n="0684b01"/>虽不可测而性常鉴照故云以神鉴为体也波罗 <lb ed="X" n="0748b11"/><lb ed="R041" n="0684b02"/>蜜等者唐梵双擧也显此智有離此到彼之功能 <lb ed="X" n="0748b12"/><lb ed="R041" n="0684b03"/>故離到之義如下释题处辨心显等者以人心藏 <lb ed="X" n="0748b13"/><lb ed="R041" n="0684b04"/>是一身所归要劲微妙之处喩此略本是彼廣部 <lb ed="X" n="0748b14"/><lb ed="R041" n="0684b05"/>之要也亦如下释经乃等者法喩幷彰也以经能 <lb ed="X" n="0748b15"/><lb ed="R041" n="0684b06"/>持義喩线能贯华显不散失故此经则是能持義 <lb ed="X" n="0748b16"/><lb ed="R041" n="0684b07"/>理之言教故曰经乃贯穿等也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748b17"/><lb ed="R041" n="0684b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748b1701">从法就喩诠旨为目故云般若波罗蜜多心经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748b18"/><lb ed="R041" n="0684b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748b1801">从法下二总结法即所喩谓般若等心字是能喩 <lb ed="X" n="0748b19"/><lb ed="R041" n="0684b10"/>诠谓能诠即经之一字旨谓所诠旨趣即上法喩 <lb ed="X" n="0748b20"/><lb ed="R041" n="0684b11"/>等是则乃法喩能所合为此经题目故总结云从 <lb ed="X" n="0748b21"/><lb ed="R041" n="0684b12"/>法就喩等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748b22"/><lb ed="R041" n="0684b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748b2201">将释此经五门分别一教兴二藏摄三宗趣四释题 <lb ed="X" n="0748b23"/><lb ed="R041" n="0684b14"/>五解文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748b24"/><lb ed="R041" n="0684b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748b2401">将释下二别释经文二初列章五门等者前三悬 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0748c" n="0748c"/> <lb ed="X" n="0748c01"/><lb ed="R041" n="0684b16"/>判後二释经然此五门生起有緖何则夫圣人说 <lb ed="X" n="0748c02"/><lb ed="R041" n="0684b17"/>教必有因由故辨教兴言教既兴不逾三藏故论 <lb ed="X" n="0748c03"/><lb ed="R041" n="0684b18"/>藏摄虽知所摄大旨若何故示宗趣<anchor xml:id="nkr_note_add_0748c0301" n="0748c0301"/><anchor xml:id="beg0748c0301" n="0748c0301"/>已<anchor xml:id="end0748c0301"/>知大旨经 <lb ed="X" n="0748c04"/><lb ed="R041" n="0685a01"/>目须明故曰释题题目虽彰入经未晓故须解文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748c05"/><lb ed="R041" n="0685a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748c0501">初教兴者依大智度论云如<name role="" type="person">须弥山</name>王非无因缘非 <lb ed="X" n="0748c06"/><lb ed="R041" n="0685a03"/>少因缘令得震动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748c07"/><lb ed="R041" n="0685a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748c0701">初教下二随释五初中二初擧论譬喩此论是龙 <lb ed="X" n="0748c08"/><lb ed="R041" n="0685a05"/>树菩萨造释大品般若经今释般若故特引用须 <lb ed="X" n="0748c09"/><lb ed="R041" n="0685a06"/>弥等者梵语具云苏迷卢此翻妙高四宝所成曰 <lb ed="X" n="0748c10"/><lb ed="R041" n="0685a07"/>妙出水八万由旬曰高众山中尊故曰王非无等 <lb ed="X" n="0748c11"/><lb ed="R041" n="0685a08"/>者反显彼山有因缘故多因缘故方得震动此山 <lb ed="X" n="0748c12"/><lb ed="R041" n="0685a09"/>震动须有勝缘谓诸<persName>佛</persName>示生八相成道等具如彼 <lb ed="X" n="0748c13"/><lb ed="R041" n="0685a10"/>论中论云未曾有一法不从因缘生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748c14"/><lb ed="R041" n="0685a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748c1401">般若教兴亦复如是具多因缘故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748c15"/><lb ed="R041" n="0685a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748c1501">般若下二显经因缘三一标具多缘般若等者彼 <lb ed="X" n="0748c16"/><lb ed="R041" n="0685a13"/>论所显般若之教须具缘兴同彼妙高非缘不震 <lb ed="X" n="0748c17"/><lb ed="R041" n="0685a14"/>故云亦复如是等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748c18"/><lb ed="R041" n="0685a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0748c1801">一谓欲破外道诸邪见故二欲迴二乘令入大乘故 <lb ed="X" n="0748c19"/><lb ed="R041" n="0685a16"/>三令小菩萨不迷空故四令悟二谛中道生正见故 <lb ed="X" n="0748c20"/><lb ed="R041" n="0685a17"/>五显<persName>佛</persName>勝德生净信故六欲令发大菩提心故七令 <lb ed="X" n="0748c21"/><lb ed="R041" n="0685a18"/>修菩萨深廣行故八令断一切诸重障故九令得菩 <lb ed="X" n="0748c22"/><lb ed="R041" n="0685b01"/>提涅槃果故十流至後代益众生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0748c23"/><lb ed="R041" n="0685b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0748c2301">一谓下二略显十意然此十意不離人法解行因 <lb ed="X" n="0748c24"/><lb ed="R041" n="0685b03"/>果悲智自行化他前三是人馀皆是法又四五属 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0749a" n="0749a"/> <lb ed="X" n="0749a01"/><lb ed="R041" n="0685b04"/>解六至第八属行又前八是因九当于果又前九 <lb ed="X" n="0749a02"/><lb ed="R041" n="0685b05"/>是智後一是悲又四至九是自行馀皆化他斯则 <lb ed="X" n="0749a03"/><lb ed="R041" n="0685b06"/>不独般若一经亦通馀典以俱须具此诸因缘故 <lb ed="X" n="0749a04"/><lb ed="R041" n="0685b07"/>今以类从通束为四一破邪小执外道等者心行 <lb ed="X" n="0749a05"/><lb ed="R041" n="0685b08"/>理外唯修邪因故名外道显非正解故曰邪见然 <lb ed="X" n="0749a06"/><lb ed="R041" n="0685b09"/>外道邪见不離断常依此而起六十二见等廣如 <lb ed="X" n="0749a07"/><lb ed="R041" n="0685b10"/>别卷法花云深著虚妄法坚受不可捨若知空寂 <lb ed="X" n="0749a08"/><lb ed="R041" n="0685b11"/>诸见自亡故云破也二乘者即声闻缘觉也此二 <lb ed="X" n="0749a09"/><lb ed="R041" n="0685b12"/>类人但住化城不登宝所唯能自利不慕化他若 <lb ed="X" n="0749a10"/><lb ed="R041" n="0685b13"/>闻中空必亡彼此遽迴小径顿进大涂故云欲迴 <lb ed="X" n="0749a11"/><lb ed="R041" n="0685b14"/>二乘等小菩萨者即十信心及加行位十信则未 <lb ed="X" n="0749a12"/><lb ed="R041" n="0685b15"/>解法空如下所引宝性论中三疑者是加行则分 <lb ed="X" n="0749a13"/><lb ed="R041" n="0685b16"/>别未亡以空为得如颂云以有所得故非真住唯 <lb ed="X" n="0749a14"/><lb ed="R041" n="0685b17"/>识通是迷徒例贬为小若闻般若融荡是非可入 <lb ed="X" n="0749a15"/><lb ed="R041" n="0685b18"/>三贤即阶十地故云令小不迷也四令下二令因 <lb ed="X" n="0749a16"/><lb ed="R041" n="0686a01"/>行成二谛等者了真即俗知俗即真真俗无殊唯 <lb ed="X" n="0749a17"/><lb ed="R041" n="0686a02"/>一中道方名正见如下经云色即是空空即是色 <lb ed="X" n="0749a18"/><lb ed="R041" n="0686a03"/>空色即是真俗二谛既互相即是显中道也显<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0749a19"/><lb ed="R041" n="0686a04"/>德等者<persName>佛</persName>德无量四義统收即常乐我净也圆觉 <lb ed="X" n="0749a20"/><lb ed="R041" n="0686a05"/>疏云常乐我净<persName>佛</persName>之德也诸法虽空<persName>佛</persName>德无爽于 <lb ed="X" n="0749a21"/><lb ed="R041" n="0686a06"/>此忍乐净信无疑发菩提心者菩提心体即悲智 <lb ed="X" n="0749a22"/><lb ed="R041" n="0686a07"/>愿也以真空妙本彼此咸同他既长迷用悲下化 <lb ed="X" n="0749a23"/><lb ed="R041" n="0686a08"/>自犹未证以智上求若阙要期曷能成办三心之 <lb ed="X" n="0749a24"/><lb ed="R041" n="0686a09"/>体自此而兴修深廣行者然菩萨行总有二种一 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0749b" n="0749b"/> <lb ed="X" n="0749b01"/><lb ed="R041" n="0686a10"/>者随相二者離相由離相故寂然无得故名为深 <lb ed="X" n="0749b02"/><lb ed="R041" n="0686a11"/>即依真如门修止行也由随相故万行具修故名 <lb ed="X" n="0749b03"/><lb ed="R041" n="0686a12"/>为廣即依生灭门修观行也二行相资不可偏观 <lb ed="X" n="0749b04"/><lb ed="R041" n="0686a13"/>據金刚疏云故虽<g ref="#CB15081">策</g>修始终无相令断重障等者 <lb ed="X" n="0749b05"/><lb ed="R041" n="0686a14"/>障即烦恼所知略如前辩能压有情永沉苦海故 <lb ed="X" n="0749b06"/><lb ed="R041" n="0686a15"/>名为重若明空理二障何存金刚疏云二执若除 <lb ed="X" n="0749b07"/><lb ed="R041" n="0686a16"/>二障随断今经同部意亦准知然欲修道正解居 <lb ed="X" n="0749b08"/><lb ed="R041" n="0686a17"/>初此解现前以信为本信解既备必发三心信解 <lb ed="X" n="0749b09"/><lb ed="R041" n="0686a18"/>发心意在修行妙行斯就惑障自亡次第五缘理 <lb ed="X" n="0749b10"/><lb ed="R041" n="0686b01"/>应若是九令下三使果德满菩提即智果涅槃即 <lb ed="X" n="0749b11"/><lb ed="R041" n="0686b02"/>断果如下经云依般若故得菩提涅槃等十流下 <lb ed="X" n="0749b12"/><lb ed="R041" n="0686b03"/>四为益未来至後代等者代世也夫谈空荡著意 <lb ed="X" n="0749b13"/><lb ed="R041" n="0686b04"/>在益生岂为一期须传来劫由兹彼论嘱劝颇殷 <lb ed="X" n="0749b14"/><lb ed="R041" n="0686b05"/>寄语後贤无倦持说<anchor xml:id="nkr_note_add_0749b1401" n="0749b1401"/><anchor xml:id="beg0749b1401" n="0749b1401"/>已<anchor xml:id="end0749b1401"/>上十缘束为四者夫般若 <lb ed="X" n="0749b15"/><lb ed="R041" n="0686b06"/>一经意在破执执情既遣因行须修行既<anchor xml:id="nkr_note_add_0749b1501" n="0749b1501"/><anchor xml:id="beg0749b1501" n="0749b1501"/>已<anchor xml:id="end0749b1501"/>成果 <lb ed="X" n="0749b16"/><lb ed="R041" n="0686b07"/>证斯获既自证果说教化他般若之兴唯为此也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749b17"/><lb ed="R041" n="0686b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0749b1701">略说此十具收彼意令知教兴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749b18"/><lb ed="R041" n="0686b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0749b1801">略说下三结意归宗略说等者意云彼论多缘不 <lb ed="X" n="0749b19"/><lb ed="R041" n="0686b10"/>出此十大品既尔今经亦然故云令知教兴也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749b20"/><lb ed="R041" n="0686b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0749b2001">第二藏摄者谓三藏之中契经藏摄二藏之内菩萨 <lb ed="X" n="0749b21"/><lb ed="R041" n="0686b12"/>藏收。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749b22"/><lb ed="R041" n="0686b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0749b2201">二中二初明藏摄三藏者即经律论也梵语欲底 <lb ed="X" n="0749b23"/><lb ed="R041" n="0686b14"/>修多罗此翻契经即契理契機之经也表非律论 <lb ed="X" n="0749b24"/><lb ed="R041" n="0686b15"/>故云契经藏摄具辨此三如圆觉起信等记钞二 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0749c" n="0749c"/> <lb ed="X" n="0749c01"/><lb ed="R041" n="0686b16"/>藏者即声闻菩萨也三藏约法二藏约人由上三 <lb ed="X" n="0749c02"/><lb ed="R041" n="0686b17"/>藏诠示小乘理行果者名声闻藏诠示大乘理行 <lb ed="X" n="0749c03"/><lb ed="R041" n="0686b18"/>果者名菩萨藏今经既云菩提萨埵得究竟涅槃 <lb ed="X" n="0749c04"/><lb ed="R041" n="0687a01"/>知非小乘故此菩萨藏摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c05"/><lb ed="R041" n="0687a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0749c0501">权实教中实教所摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c06"/><lb ed="R041" n="0687a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0749c0601">权实下二明教摄然今经虽大大乘语通有权实 <lb ed="X" n="0749c07"/><lb ed="R041" n="0687a04"/>故实教摄者下经云色即是空空即是色是显色 <lb ed="X" n="0749c08"/><lb ed="R041" n="0687a05"/>空不二唯一中真又说因人果人皆证究竟菩提 <lb ed="X" n="0749c09"/><lb ed="R041" n="0687a06"/>涅槃应知非权故实教摄问贤首五教判尽群经 <lb ed="X" n="0749c10"/><lb ed="R041" n="0687a07"/>般若谈空義当始教始教属权何云实摄答若就 <lb ed="X" n="0749c11"/><lb ed="R041" n="0687a08"/>别论正唯始教今约通義故实教收圆觉疏云言 <lb ed="X" n="0749c12"/><lb ed="R041" n="0687a09"/>有通别就显说故前明境中说文略辩然是权实 <lb ed="X" n="0749c13"/><lb ed="R041" n="0687a10"/>之实非终实也学者思之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c14"/><lb ed="R041" n="0687a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0749c1401">第三宗趣者语之所表曰宗宗之所归曰趣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c15"/><lb ed="R041" n="0687a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0749c1501">三中二初总释名语即语言表谓表示宗者尊也 <lb ed="X" n="0749c16"/><lb ed="R041" n="0687a13"/>尙也归趣皆向義也斯则语为能表宗为所表语 <lb ed="X" n="0749c17"/><lb ed="R041" n="0687a14"/>言表示所尊尙者必有所向之处故云语之所表 <lb ed="X" n="0749c18"/><lb ed="R041" n="0687a15"/>等也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c19"/><lb ed="R041" n="0687a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0749c1901">然先总後别总以三种般若为宗一实相谓所观真 <lb ed="X" n="0749c20"/><lb ed="R041" n="0687a17"/>性二观照谓能观妙慧三文字谓诠上之教不越此 <lb ed="X" n="0749c21"/><lb ed="R041" n="0687a18"/>三故以为宗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0749c22"/><lb ed="R041" n="0687b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0749c2201">然先下二别释義二初总唯释宗然般若论说般 <lb ed="X" n="0749c23"/><lb ed="R041" n="0687b02"/>若有五种前三如疏四相应般若即与智同时心 <lb ed="X" n="0749c24"/><lb ed="R041" n="0687b03"/>王心所五眷属般若即与智同时五蕴前三为正 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0750a" n="0750a"/> <lb ed="X" n="0750a01"/><lb ed="R041" n="0687b04"/>故今用之一实相者大论云从本以来不生不灭 <lb ed="X" n="0750a02"/><lb ed="R041" n="0687b05"/>是为实相名此实相为所观境也二观照者既有 <lb ed="X" n="0750a03"/><lb ed="R041" n="0687b06"/>所照之境必有能照之智名此照用为能观智也 <lb ed="X" n="0750a04"/><lb ed="R041" n="0687b07"/>三文字者即是能诠前二之言教也斯则能观所 <lb ed="X" n="0750a05"/><lb ed="R041" n="0687b08"/>观能诠所诠总为语之所宗故云不越等实相及 <lb ed="X" n="0750a06"/><lb ed="R041" n="0687b09"/>文字亦名般若者实相能发慧文字能诠慧故俱 <lb ed="X" n="0750a07"/><lb ed="R041" n="0687b10"/>名般若也又金刚疏云文字性空即是般若。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750a08"/><lb ed="R041" n="0687b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750a0801">别亦有三初教義一对以文字教为宗馀二義为趣 <lb ed="X" n="0750a09"/><lb ed="R041" n="0687b12"/>二境智一对以真空境为宗观照智为趣三因果一 <lb ed="X" n="0750a10"/><lb ed="R041" n="0687b13"/>对以菩提因行为宗菩提果德为趣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750a11"/><lb ed="R041" n="0687b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750a1101">别亦下二别兼宗趣一教義等者此则总取前三 <lb ed="X" n="0750a12"/><lb ed="R041" n="0687b15"/>般若分为宗趣也義即所诠前二般若教即能诠 <lb ed="X" n="0750a13"/><lb ed="R041" n="0687b16"/>文字般若夫宗能诠言教之意趣所诠境智之義 <lb ed="X" n="0750a14"/><lb ed="R041" n="0687b17"/>也二境智等者于上所诠境智二法而分宗趣也 <lb ed="X" n="0750a15"/><lb ed="R041" n="0687b18"/>夫宗真境者意在由境发智以智照境故以智为 <lb ed="X" n="0750a16"/><lb ed="R041" n="0688a01"/>所趣也三因果等者菩提是果因行是智即能证 <lb ed="X" n="0750a17"/><lb ed="R041" n="0688a02"/>菩提之因行也斯又以前能照之智为宗因中宗 <lb ed="X" n="0750a18"/><lb ed="R041" n="0688a03"/>习此智行者意欲趣证菩提果故故以果德为趣 <lb ed="X" n="0750a19"/><lb ed="R041" n="0688a04"/>也然此三对初则约解次则约行後则约证解行 <lb ed="X" n="0750a20"/><lb ed="R041" n="0688a05"/>证三正是一经之宗趣也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750a21"/><lb ed="R041" n="0688a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750a2101">【经】般若波罗蜜多心经</p> <lb ed="X" n="0750a22"/><lb ed="R041" n="0688a07"/><p xml:id="pX26p0750a2201">第四释题者亦有三对初教義分二谓般若心是所 <lb ed="X" n="0750a23"/><lb ed="R041" n="0688a08"/>诠之義经之一字是能诠之教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750a24"/><lb ed="R041" n="0688a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750a2401">四中疏三初牒章二正释经题三初中二初别指 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0750b" n="0750b"/> <lb ed="X" n="0750b01"/><lb ed="R041" n="0688a10"/>教義例前宗趣中三故今云亦也教義等者显此 <lb ed="X" n="0750b02"/><lb ed="R041" n="0688a11"/>经题虽具八字总而言之不離教義之二也般若 <lb ed="X" n="0750b03"/><lb ed="R041" n="0688a12"/>是法心即是喩法喩属所诠義。</p> <lb ed="X" n="0750b04"/><lb ed="R041" n="0688a13"/><p xml:id="pX26p0750b0401">经字属能诠教也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b05"/><lb ed="R041" n="0688a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750b0501">即能诠般若心之经依義立名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b06"/><lb ed="R041" n="0688a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750b0601">即诠下二总显立名能诠下義如向释依義等者 <lb ed="X" n="0750b07"/><lb ed="R041" n="0688a16"/>依于所诠法喩之義以立能诠一经之名是故题 <lb ed="X" n="0750b08"/><lb ed="R041" n="0688a17"/>名般若等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b09"/><lb ed="R041" n="0688a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750b0901">二就所诠義中法喩分二谓般若等是所诠之法心 <lb ed="X" n="0750b10"/><lb ed="R041" n="0688b01"/>之一字是所引之喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b11"/><lb ed="R041" n="0688b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750b1101">二中二初别指法喩此除经字唯就所诠七字之 <lb ed="X" n="0750b12"/><lb ed="R041" n="0688b03"/>中而分法喩之二也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b13"/><lb ed="R041" n="0688b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750b1301">即般若内统要衷之妙義况人心藏为主为要统极 <lb ed="X" n="0750b14"/><lb ed="R041" n="0688b05"/>之本也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b15"/><lb ed="R041" n="0688b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750b1501">即般若下二以法合喩初指法也即般若内者总 <lb ed="X" n="0750b16"/><lb ed="R041" n="0688b07"/>指廣部统要下显今略本统总也要径也衷中也 <lb ed="X" n="0750b17"/><lb ed="R041" n="0688b08"/>正也以此略本所诠法门总摄廣部六百卷内要 <lb ed="X" n="0750b18"/><lb ed="R041" n="0688b09"/>径中正微妙之義也况人下指喩也如人身中虽 <lb ed="X" n="0750b19"/><lb ed="R041" n="0688b10"/>有五脏若克明主宰要径统摄至极之元者唯一 <lb ed="X" n="0750b20"/><lb ed="R041" n="0688b11"/>心藏故云为主为要一身四藏用喩廣部心藏统 <lb ed="X" n="0750b21"/><lb ed="R041" n="0688b12"/>要以喩此略文况比也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b22"/><lb ed="R041" n="0688b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750b2201">三就前法中体用分二谓般若是体此云智慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750b23"/><lb ed="R041" n="0688b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750b2301">三中二初释体此又除心一字唯就所喩法中六 <lb ed="X" n="0750b24"/><lb ed="R041" n="0688b15"/>字以分体用之二也文二初正指体翻名刊定记 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0750c" n="0750c"/> <lb ed="X" n="0750c01"/><lb ed="R041" n="0688b16"/>说那若翻智即属果般若翻慧即属因今此通论 <lb ed="X" n="0750c02"/><lb ed="R041" n="0688b17"/>故翻智慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750c03"/><lb ed="R041" n="0688b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750c0301">即神悟玄奥妙证真源也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750c04"/><lb ed="R041" n="0689a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750c0401">即神下二正显智体即神悟等者悟即觉也显不 <lb ed="X" n="0750c05"/><lb ed="R041" n="0689a02"/>测智本觉自然幽玄深奥为其体也妙证等者证 <lb ed="X" n="0750c06"/><lb ed="R041" n="0689a03"/>即冥契之義谓此智体微妙冥契真空之源也以 <lb ed="X" n="0750c07"/><lb ed="R041" n="0689a04"/>是即理之智故故云妙证心源也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750c08"/><lb ed="R041" n="0689a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750c0801">波罗蜜多是用此云到彼岸。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750c09"/><lb ed="R041" n="0689a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750c0901">波罗蜜下二释用二初指用翻名到彼岸者刊定 <lb ed="X" n="0750c10"/><lb ed="R041" n="0689a07"/>记云生死为此岸有情居故烦恼为中流最难渡 <lb ed="X" n="0750c11"/><lb ed="R041" n="0689a08"/>故涅槃为彼岸诸<persName>佛</persName>住故即以彼岸喩于涅槃也 <lb ed="X" n="0750c12"/><lb ed="R041" n="0689a09"/>涅槃为所到慧为能到故到字能所俱通。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750c13"/><lb ed="R041" n="0689a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0750c1301">即由斯妙慧翻生死过尽至真空之际即拣不到彼 <lb ed="X" n="0750c14"/><lb ed="R041" n="0689a11"/>岸之慧故以为名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0750c15"/><lb ed="R041" n="0689a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0750c1501">即由下二正显智用生死过等者夫有情不得证 <lb ed="X" n="0750c16"/><lb ed="R041" n="0689a13"/>真空者皆由分段变易二种生死为过患本妙慧 <lb ed="X" n="0750c17"/><lb ed="R041" n="0689a14"/>若发了诸法空空病亦空翛然无寄何有生死此 <lb ed="X" n="0750c18"/><lb ed="R041" n="0689a15"/>岸而不離涅槃彼岸而不到乎真空即涅槃也既 <lb ed="X" n="0750c19"/><lb ed="R041" n="0689a16"/>能翻生死得到涅槃非用如何故云由斯妙慧等 <lb ed="X" n="0750c20"/><lb ed="R041" n="0689a17"/>拣不到等者然凡夫浅慧但明有漏是生死因不 <lb ed="X" n="0750c21"/><lb ed="R041" n="0689a18"/>出三界此不足论二乘之慧虽名无漏唯证偏真 <lb ed="X" n="0750c22"/><lb ed="R041" n="0689b01"/>但亡分段十地菩萨分有变易此二类人亦未名 <lb ed="X" n="0750c23"/><lb ed="R041" n="0689b02"/>为究竟得到彼岸之慧今此妙慧解二空理修二 <lb ed="X" n="0750c24"/><lb ed="R041" n="0689b03"/>空行断二障惑離二死苦证二德乐安住妙觉无 <pb ed="X" xml:id="X26.0531.0751a" n="0751a"/> <lb ed="X" n="0751a01"/><lb ed="R041" n="0689b04"/>住涅槃方名究竟到彼岸慧此约极果以明彼岸 <lb ed="X" n="0751a02"/><lb ed="R041" n="0689b05"/>故云即拣不到等优劣既殊故须拣辩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0751a03"/><lb ed="R041" n="0689b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0751a0301">谓体即用故法之喩故義之教故立斯名耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0751a04"/><lb ed="R041" n="0689b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0751a0401">谓体下三六释结归前文<anchor xml:id="nkr_note_add_0751a0401" n="0751a0401"/><anchor xml:id="beg0751a0401" n="0751a0401"/>已<anchor xml:id="end0751a0401"/>约教義等三通解一 <lb ed="X" n="0751a05"/><lb ed="R041" n="0689b08"/>题故今总结前三皈于六释体即用者结前第三 <lb ed="X" n="0751a06"/><lb ed="R041" n="0689b09"/>也显此妙慧全神悟之体成離过之用故云即也 <lb ed="X" n="0751a07"/><lb ed="R041" n="0689b10"/>法之喩者结前第二也法即般若喩即心字拣喩 <lb ed="X" n="0751a08"/><lb ed="R041" n="0689b11"/>非法故云之也義之教者结前第一也法喩属所 <lb ed="X" n="0751a09"/><lb ed="R041" n="0689b12"/>诠義经字是能诠教拣能非所故亦云之也一即 <lb ed="X" n="0751a10"/><lb ed="R041" n="0689b13"/>持业馀二依主故立斯名者谓集经人约上教義 <lb ed="X" n="0751a11"/><lb ed="R041" n="0689b14"/>等三对以立一经之名名为般若波罗蜜多心经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0751a12"/><lb ed="R041" n="0689b15"/> <lb ed="X" n="0751a13"/><lb ed="R041" n="0689b16"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经略疏显正记卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0746a0501" to="#end0746a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">谥</lem><rdg wit="#wit.orig">谥</rdg></app> <app from="#beg0746a0801" to="#end0746a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><g ref="#CB04590">罤</g></lem><rdg wit="#wit.orig">第</rdg></app> <app from="#beg0747b1201" to="#end0747b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0747c1001" to="#end0747c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0748c0301" to="#end0748c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0749b1401" to="#end0749b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0749b1501" to="#end0749b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0751a0401" to="#end0751a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0745004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0745004">（便宜上、表题ヲ附ス。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0746a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a0501">谥【CB】，谥【卍续】</note> <note n="0746a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a0801"><g ref="#CB04590">罤</g>【CB】，第【卍续】</note> <note n="0747b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0747c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0748c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0749b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0749b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0751a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>